Değerli çiftçi dostlarım, sektörümüzün kıymetli paydaşları;
Geçen hafta sizlere “Ayı uyandı, Noel uykusu bitti” demiştim. Görünen o ki ayı sadece uyanmakla kalmadı, etrafı dağıtmaya başladı. 2026’nın ikinci haftasını geride bırakırken, küresel gübre piyasalarında rüzgârın yönü değişmedi, aksine şiddetlendi. Geçen hafta işaret ettiğim “Maliyet Artışları” ve “Arz Sıkıntıları”, bu hafta masaya “Siyasi Gerilimleri” de ekledi.
(NOT: FOB: Üretildiği limandaki fiyat, CFR: Ülke limanına teslim fiyatıdır.)
İşte raporlardan süzdüğüm, sahadaki son durum:
ÜRE: İran Karıştı, Amerika (NOLA) Coştu!
Geçen hafta Hindistan’ın ihalesiyle ibrenin döndüğünü yazmıştım. Bu hafta ise gündemimizde İran ve Amerika var.
• İran’da Çifte Kriz: Zaten kış şartları nedeniyle doğalgaz kesintisi yaşayan ve üretimi durma noktasına gelen İran’da, şimdi de toplumsal olaylar (protestolar) ve jeopolitik gerilimler (Trump’ın gümrük vergisi tehditleri) tuzu biberi oldu. Bu tedirginlik, arzın kesileceği korkusunu tetikledi. İranlı üreticilerin çoğu granül üre tekliflerini 395 $/t FOB seviyesinde açıkladı, ancak Pardis gibi aktif tesisler 402 $/t FOB’a kadar satış yaptı; toplam üretim kaybı ise 450.000-500.000 ton civarında tahmin ediliyor.
• Amerika (NOLA) Sıçradı: İran endişesi ve bahar talebiyle ABD’de mavna fiyatları 410-425 $/ton FOB seviyelerine fırladı.
• Fiyatlar Güçlendi: Küresel hava netleşti; Orta Doğu spot fiyatları 420-425 $/ton FOB seviyesine yükseldi. İran’dan kalkan kargolar bile arz sıkıntısı nedeniyle 400 $/ton FOB’un üzerinde alıcı buldu. Cezayir’den Kanada’ya 420 $/t FOB ortalarında satışlar teyit edildi.
• Kritik Detay: NOLA’daki yükseliş yalnızca İran kaynaklı jeopolitik risklerle değil, aynı zamanda ABD iç piyasasında acil yükleme mavnalarına erişimin daralmasıyla da destekleniyor. Ocak sevkiyatları Şubat–Mart’a kıyasla daha düşük primle işlem görse de, bahara yaklaştıkça yüklemelerin daha pahalıya satılacağı netleşmiş durumda. Bu da küresel fiyatların geri çekilme ihtimalini zayıflatıyor. Çin ihracat kotaları hala belirsiz, iç üretim oranları yüksek (199.800 ton/gün) olsa da stoklar 986.100 tona düşmüş durumda.
FOSFAT (DAP/MAP): Latin Amerika Ateşi Yaktı, Etiyopya Masada!
Fosfat cephesinde “Çin Kilidi” hala kapalıyken, talep tarafında büyük oyuncular sahneye çıktı.
• Brezilya Rallisi: Tedarikçiler Latin Amerika’da yüksek fiyatı kabul eden alıcıları buldu. Brezilya’da MAP fiyatları 40 $/ton birden artarak 680 $/ton CFR seviyelerini gördü. Rus MAP için 10.000 tonluk satışlar teyit edildi.
• Dev Talep: Etiyopya (EABC), tam 650.000 ton DAP almak için ihaleye çıktı. Çin’in piyasadan çekik kalmaya devam etmesi, bu ihalenin fiyatlar üzerindeki etkisini daha da büyütüyor; çünkü alternatif arz havuzu daralmış durumda. İhale kapanışı 16 Ocak cuma gününe uzatılmıştı, tedarikçiler güçlü piyasa beklentisiyle beklemede. [19 Ocak(bugün) itibarıyla sonuçlar henüz kamuoyuna açıklanmadı; award haberi bu hafta bekleniyor. Gelişmeleri yakından takip ediyorum. Önümüzdeki hafta buradan açıklayacağım.]
• Hindistan: Kış ekimi için ithalatçıya destek vermeye devam ediyorlar, yoksa bu fiyatlarla ithalatçının zarar etmesi kaçınılmazdı. Piyasa 667-669 $/ton CFR seviyelerinde taban yaptı. Hükümet NBS ötesinde ekstra destek sağlıyor, aksi takdirde 668 $/t CFR’den alım yapanlar önemli kayıplar yaşardı.
Geçen hafta Avrupa’nın Karbon Vergisini (CBAM) askıya alabileceğini müjdelemiştim. Ancak bu hafta işler sarpa sardı.
• “Büyük Kafa Karışıklığı”: Gübre devi Yara’nın CEO’su durumu “Büyük bir kafa karışıklığı” olarak özetledi. Avrupa Komisyonu, Mısır gibi ülkelere özel bir muafiyet tanımayacağını açıkladı. AB ve İngiltere ETS bağlantı görüşmeleri gelecek hafta başlıyor, ancak zaman çizelgesi belirsiz.
• Piyasa Kilit: Argus hesaplamalarına göre CBAM’ın amonyağa yansıyan ilave karbon maliyeti yaklaşık 75 $/ton seviyesinde. Bu belirsizlik yalnızca Avrupa alıcılarını değil, ABD’li üreticilerin Avrupa’ya yönelik satış iştahını da frenliyor. Kısa vadede bu durum, Kuzey Afrika ve Orta Doğu mallarının Avrupa yerine alternatif pazarlara yönelmesini hızlandırabilir. Kuzeybatı Avrupa’da doğalgaz fiyatları da yükseldi (Şubat vadeli 33,8 €/MWh).
KÜKÜRT VE POTASYUM: Maliyetler Düşmüyor
• Kükürt: Piyasa yönünü arıyor ama arz sıkışık. Orta Doğu ve eski Sovyet ülkelerinden çıkışlar sınırlı. Çin iç piyasasında fiyatlar yükseldi. Tampa’daki kükürt anlaşmasının önceki çeyreğe göre yaklaşık 200 $/ton daha yüksek seviyelerde sonuçlanması, amonyum sülfat maliyetlerinin de kalıcı biçimde yukarıda kalabileceğini gösteriyor. Çin granül kükürt 515-520 $/t CFR, ithalat durgun; Endonezya’da kükürt yerine sülfürik asit ikamesi artıyor.
• Potasyum (MOP): Belarus’ta yeni bir oyuncu (Nezhin Kali) sahneye çıktı ve Çin’e ihracata başladı. Buna rağmen Brezilya ve Güney Afrika’da granül MOP fiyatları yükselişte. Nezhin Kali’den Aralık’ta 1.900 ton beyaz standart MOP Çin’e sevk edildi. Brezilya’da Şubat sevkiyatı 365-370 $/t CFR seviyesinde.
BENCE:
2026’nın Ocak Ayı Biterken Ne Yapılmalı?
Kıymetli Dostlar, geçen haftaki “Tren kalkıyor” uyarım, bu hafta “Tren hızlandı” şekline dönüştü.
Tarım ve Orman Bakanlığı: Dünya yanıyor. İran’daki üretim kesintileri ve protestolar, bölgesel tedariğimizi riske atabilir. Çin ihracatta hala yok. Etiyopya gibi ülkeler dev montanlı alımlara çıkıyor. Küresel arz pastası küçülürken, talep dilimleri büyüyor. “Gübre Temin Stratejimiz” günlük değil, sezonluk olarak garantiye alınmalı. Ayrıca, Türkiye’nin İran’a olan bağımlılığını azaltacak şekilde alternatif tedarik hatlarının (Kuzey Afrika–Karadeniz–Orta Doğu ekseni) çeşitlendirilmesi ve uzun vadeli kontratların artırılması kritik önemdedir.
Gübre Sanayicisi: Kükürt fiyatları gevşemiyor, hammaddeye erişim zorlaşıyor. İran’dan mal akışında aksamalar olabilir. Üretim planlamanızı “her an mal bulabilirim” rahatlığıyla değil, “en kötü senaryoya” göre yapın. Stok maliyeti mi, stoksuzluk maliyeti mi? Bence stoksuzluk daha pahalıya patlar.
Çiftçimiz:
• Üre: Amerika fiyatları arttırdı, Orta Doğu peşinden gidiyor. 400 Dolar altı hayal oldu. NOLA piyasasının bahara doğru daha da sıkılaşması bekleniyor; bu da iç piyasada geri çekilme ihtimalini zayıflatıyor. İhtiyacınızı ertelemeyin.
• DAP/Taban: Brezilya 40 dolar zam yedi, Etiyopya piyasayı süpürmeye geliyor. “Fiyat düşer mi?” diye sormayın, “Mal bulabilir miyim?” diye endişe edin.
Sonuç: Piyasada “Bekle-Gör” dönemi bitti, “Bul ve Al” dönemi başladı. Rüzgâr sert esiyor, tedbirli olan ayakta kalır.
“Toprak Senin Özün, Nasıl Bakarsan Öyle Görür Gözün.”
Kalın sağlıcakla…
Levent ÖZDEMİR Ziraat Yüksek Mühendisi Toprak Radyo Televizyon A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı
Çiftçiye Uyarı: Gübrede “Bekle-Gör” Bitti, “Bul ve Al” Dönemi Başladı
