Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci‘nin Tarımdan Haber sitesinde kaleme aldığı çok kritik ve derinlemesine bir analiz! Türk tarımının en temel sorunlarından biri olan çiftçi borç yükünün boyutlarını ve bunun sermaye oluşumu üzerindeki yıkıcı etkisini net bir şekilde ortaya koyuyor. Sektörel sorunları ele alma ve politika yapıcılara seslenme misyonuyla mükemmel uyumlu olan bu hayati içeriği Toprak TV olarak sizlere aktarıyoruz…
Ergin Kahveci Ziraat Mühendisi Tarım Politikaları Uzmanı
Krediye Dayalı Tarımın Çıkmazı: Son 10 Yılda Çiftçi Borcu 16 Kat Arttı, Yatırım Geriye Düştü!
Türkiye tarımında çiftçilerin en büyük sorunlarından biri haline gelen borç yükü, giderek daha karmaşık ve sürdürülemez bir yapıya dönüşüyor. Yapılan analizler, çiftçi borçlanmasının kanallarını, son 10 yıldaki yapısal değişimi ve kredi verimliliği üzerinden sermaye oluşumu üzerindeki olumsuz etkilerini gözler önüne seriyor.
Çiftçiler için borçlanma; akaryakıt, gübre, ilaç gibi temel girdiler için kullanılan piyasa borçları (%15-20), Tarım Kredi Kooperatifleri (TKKMB) üzerinden alınan borçlar ve en büyük payı oluşturan banka kredileri (Ziraat Bankası başta olmak üzere) şeklinde çeşitleniyor. Ancak son 10 yılda rakamlar, endişe verici bir tablo çiziyor:
10 Yılda Borç Yükünde Dramatik Artış:
2013 yılında çiftçilerin orta ve uzun vadeli borcu 17,9 milyar TL iken, 2023’te bu rakam 391,8 milyar TL’ye yükseldi.
Toplam banka borcu ise 2013’te 37,8 milyar TL iken, 2023’te 605,7 milyar TL’ye çıktı.
Orta-uzun vadeli borcun toplam borç içindeki payı %44’ten %61’e ulaştı.
Çiftçinin Borç Yükü Büyüyor, Sermaye Eriyor!
Sermaye Oluşumunda Tersine Dönüş:
Bu borç artışına rağmen, brüt sabit sermaye oluşumu aynı dönemde 22 milyar TL’den 281 milyar TL’ye çıksa da, bu artışın enflasyonist bir genişleme olduğu belirtiliyor. Asıl dikkat çeken nokta ise:
2013’te çiftçiler krediler dışında da yatırım yapabiliyor, hatta yatırım miktarları kredi toplamından %18 daha fazlaydı.
Ancak 2023’e gelindiğinde bu tablo tersine döndü. Çiftçilerin kullandığı kredi, oluşturdukları sabit sermayeden %39 daha fazlaydı. Yani kredinin tamamı bile yatırıma dönüşmemişti.
Bu durum, kredilerin amaç dışı kullanılabileceğini ya da tarımsal yatırım maliyetlerinin kredilerle dahi karşılanamayacak düzeyde olduğunu gösteriyor. 2023 yılı verilerine göre, kullanılan kredilerin ancak %72’si sabit sermayeye dönüşebilmiş. Bu da kredilerin verimli projelerde kullanılmadığı veya yatırımların yanlış kurgulandığı şüphelerini beraberinde getiriyor.
Sonuç: Tarım Uçmuyor, Borç Batıyor!
Analizin neticesinde, “kredi artışı üzerinden tarımsal gelişme anlatısının yanıltıcı olduğu” belirtiliyor. Rakamlar uçarken, çiftçinin daha da borç yükü altında ezildiği vurgulanıyor. Bu tablo, tarım politikalarının acilen yeniden düşünülmesini, kredi sisteminin verimlilik temelli yeniden yapılandırılmasını zorunlu kılıyor. Aksi takdirde, borç yükü altında ezilen çiftçinin üretime devam etmesi yalnızca bir hayal olarak kalacak ve bu durum ülkenin gıda güvenliğini de tehdit edecektir.
Toprak TV olarak, çiftçilerimizin yaşadığı bu borç çıkmazına dikkat çekiyor, yetkilileri bu hayati soruna acil ve kalıcı çözümler bulmaya davet ediyoruz. Güçlü tarım için, güçlü ve borçsuz çiftçiye ihtiyacımız var.
