-
[SASON-BATMAN]
Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun engebeli sarp arazileriyle çevrili Batman’ın Sason ilçesi kırsalında, sonbahar aylarının gelmesiyle birlikte odun dışı orman ürünlerinde bereketli bir hasat mesaisi başladı. Meşe ve menengiç ormanlarında kendiliğinden doğal olarak yetişen yabani fıstık türü menengiç (Pistacia terebinthus), orman köylüsünün en temel mevsimlik geçim kapısı haline geldi.
Sabahın ilk ışıklarıyla dağlık alanlara çıkan yöre halkı, binbir zahmetle topladıkları menengiç tanelerini evlerine taşıyarak yıkama, ayıklama ve kurutma işlemlerinden geçiriyor. İşlenen yabani meyveler; geleneksel taş değirmenlerde ezilerek kafeinsiz şifalı menengiç kahvesine, tuzla kavrularak yörede “çitlembik” adı verilen kışlık çereze ve iki gün boyunca dev kazanlarda odun ateşinde kaynatılarak kilosu 750 ₺’den alıcı bulan tescilli doğal bıttım sabununa dönüştürülüyor.
“Üretici İsmet Çelik: Çerezinden Kahvesine, Sabunundan Yağına Kadar Değerleniyor”
Sason dağlarından topladıkları menengiçlerin işlenme ve ekonomiye kazandırılma serüvenini anlatan yöre üreticilerinden İsmet Çelik, şu bilgileri verdi:
“Ekim ayında tam olgunlaşma evresine gelen menengiçleri dağlardan tek tek ellerimizle topluyoruz. Eve getirdiğimiz mahsulü tertemiz yıkayıp dış kabuklarından arındırdıktan sonra güneşte kurumaya seriyoruz. Kuruyan tanelerin bir kısmını havanda ve değirmende ezerek geleneksel menengiç kahvesi yapıyoruz. Yağlı ve olgunlaşmış olan taneleri ise tuzla kavurup kış aylarında çıtır çıtır yenen çitlembik çerezine çeviriyoruz. Kırmızı renkteki ham meyveleri ise büyük kazanlarda yaklaşık iki gün boyunca küllü suyla kaynatarak şifalı doğal bıttım sabununa dönüştürüyoruz. Kendi ihtiyacımızı ayırdıktan sonra kalanını satarak kış öncesi evimizin rızkını çıkarıyoruz.”
“750 ₺’lik Doğal Bıttım Sabunu: Kozmetikten Gastronomiye Katma Değer”
Kimyasal katkı maddesi kullanılmadan, tamamen geleneksel yöntemlerle elde edilen menengiç yağı sabunu (bıttım sabunu); saç dökülmesi, kepek ve cilt rahatsızlıklarına iyi gelmesi sebebiyle büyük şehirlerden ve aktarlardan yoğun talep görüyor. Kilosu 750 ₺’den alıcı bulan doğal sabun, Sason köylüsünün alın terini yüksek katma değere dönüştürürken, menengiç ağaçları aynı zamanda Antep fıstığı aşılaması için de doğal bir gen ve anaç deposu vazifesi görüyor.
Toprak TV Olarak;
Batman’ın sarp dağlarında hiçbir kimyasal gübre ve ilaç değmeden, doğanın kendi dengesinde yetişen yabani menengiç tanelerinin kahveye, kışlık çereze ve 750 ₺’lik şifalı sabuna dönüştürülmesini; odun dışı orman ürünlerimizin ve yerel kırsal kalkınmamızın parlayan bir modeli olarak görüyoruz. Dağdaki yaban meyvesini sabırla işleyip aile bütçesine kalkan eden Sasonlu köylümüzün emeği korunmaya muhtaçtır.
Karar vericilere çağrımızdır: Tarım ve Orman Bakanlığı, Orman Genel Müdürlüğü ile Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü koordinasyonunda; Batman Sason’daki menengiç popülasyonları “Tıbbi ve Aromatik Odun Dışı Orman Ürünü Koruma Alanı” ilan edilmelidir. Orman köylülerine yönelik modern menengiç öğütme değirmenleri, hijyenik sabun pişirme kazanları ve kurutma seraları Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) kapsamında yüzde 80 hibe ile temin edilmelidir. Sason Kaymakamlığı ve İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü öncülüğünde; “Sason Bıttım Sabunu” ve “Sason Menengiç Kahvesi” için Türk Patent ve Marka Kurumu’ndan Coğrafi İşaret Tescili ivedilikle alınmalıdır. Ayrıca uygun alanlardaki menengiç ağaçlarına kontrollü Antep fıstığı aşılama projeleri devlet desteğiyle hızlandırılmalıdır.
Tüketicilerimize ve yetiştiricilerimize tavsiyemiz ve çağrımız ise; toplayıcılarımızın ağaçların dallarını kırmadan, sırıkla dövmek yerine branda gererek hasat yapmaları ve anaç yabani florayı korumalarıdır. Tüketicilerimizin ise kimyasal boyalı fabrikasyon sabunlar veya katkılı içecekler yerine; Sason’un el değmemiş dağlarından gelen saf menengiç kahvesini ve 750 ₺ değerindeki katkısız hakiki bıttım sabununu tercih ederek dağ köylümüzün helal kazancına destek olmalarıdır.
